سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )
474
مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )
مولوى عبد العزيز بهتايى تشكيل شده بود پيروز شد . با مولوى محمود الك در مناره بلوك جهلم مناظرهاى برگزار شد و مولوى محمود شكست خود را پذيرفت . اينها وقايع مشهور آن دوره است ، از اين مناظرات كمالات علمى وى روشن مىشود ، تا آنجا كه امرا و افراد متعدد تحصيلكرده ، مذهب شيعه را قبول كردند . مرحوم مولانا محبوب على شاه براى تعليم و تدريس بسيار فعاليت كرد . در مدارس كيمبلپور ، پدهرار و خوشاب تشنگان علم را سيراب كرد و در خوشاب مدرسهء جعفريه به ياد او ساخته شده است . وى در خوشاب زندگى مىكرد و در محوطهء منزل خود به خاك سپرده شد . مولانا به خواندن و جمعآورى كتاب بسيار علاقه داشت . به كلكته ، بمبئى ، لكنهو ، مصر ، بغداد ، نجف تهران و مشهد پيوسته براى ارسال كتاب سفارش مىداد و به محض رسيدن كتب آنها را با دقت صحافى و نگهدارى مىكرد ، از هر كتاب چندين نسخه موجود بود . ذخايرى از كتب تفسير ، حديث ، نحو داشت كه بسيار باارزش بود . تصانيف او عبارتند از : نظم و نثر عربى و اردو و علاوه بر آن تأليفاتى چند داشت كه از ميان آنها هارون محمدى و قضاوت صحيح بخارى به چاپ رسيده و منتشر شده است . شاگردان او عبارتند از : مرحوم مولانا محمد شريف ( همدرس من در لكنهو بود ) ؛ مولانا ملك مهدى حسن ؛ مولوى فاضل ( فقيه فاضل ، فاضل طب لكنهو ) ؛ مولانا گلاب شاه ؛ مولانا ملك عطا محمد ( منشى دار العلوم محمديه سرگودها ) ؛ مولانا غلام محمد نجفى سرگودها ؛ مولانا غلام شبر خوشاب ؛ مولانا سيد كرامت على گلكت ؛ مولانا محمد مولتان ؛ مولانا سردار حسين پدهرار ؛ مولانا سيد عاشق حسين جهاجره بلوك سرگودها ؛ مولانا سيد محبوب على شاه همدانى ، جلال پورسيدان ؛ مولانا سيد عبد اللّه شاه ، سيد كسران بلوك راولپندى . فرزندان او عبارتند از : سيد محمد سهيل ؛ سيد كوكب حسين ؛ سيد لعل حسين ؛ سيد ذو القرنين . محرم على نوگانوى 1225 ه ق / 1810 م 1307 ه ق / 1889 م مولانا سيد محرم على از علماى اوليه « نوگانوه بلوك مرادآباد » است . تمام علماى « نوگانوان » مستقيم يا غير مستقيم از شاگردان وى به شمار مىرفتند . وى خودش نيز از فارغ التحصيلان